 |
Erretrobirusaren
kontrako tratamenduen agindu orokortuak GIBaren kutsaduraren ondoriozko heriotza-tasari
zein erikortasunari dagokienez aurrekarik gabeko jaitsiera ekarri du. Oraingoz,
eta birus-kargaren ezabaketa iraunkorra lortuko bada, tratamendua epe mugagabean
gauzatu behar da. Testuinguru honetan medikazioari lotutako bigarren mailako
ondorioak agertzea ekidinezina da. Erretrobirusaren kontrako botiken toxikotasuna
normalean tratamenduari ekin eta gutxira agertzen bada ere, bigarren mailako
hainbat ondorio hilabeteak eta, batzuetan, urteak igarota agertzen dira. Botika
hauen intolerantziak zein toxikotasunak tratamenduari atxikimendua larriki
zaildu dezakete eta, hortaz, porrot terapeutikoa eragin dezaketen erresistentziak
agerrarazi.
Alderantzizko transkriptasaren nukleosido edota nukeotido inhibitzaileen bigarren
mailako ondorioak toxikotasun mitokondrialaren bidez sor daitezke, honek fosforazio
oxidatibo mitokondriala eragiten du. Mekanismo hau dela-eta, bigarren mailako
hainbat ondorio sortzen dira: anemia, neuropatia periferikoa, miopatia, bihotzeko
miopatia, pankreatitisa, hepatomegalia, esteatosi hepatikoa, hepatitisa, azidosi
lakteoa, mielotoxikotasuna eta giltzurrunetako erdialdeko tutuen asaldura.
EZ-nukleosidoen bigarren mailako ondorio ohikoena exantema da. Holako botika
batekin hasten diren pazienteen % 15-30ek jasaten dute, normalean tratamenduaren
lehenengo hamabostaldian. Pazienteen % 5ek arrazoi honengatik utzi behar izaten
dute tratamendua.
Proteasaren inbihitzaileei loturiko bigarren mailako ondorioari lipodistrofia
deitzen zaio. Bere ezaugarri nagusiak dira metabolismoaren asaldurak (hiperlipemia
eta intsulinari erresistentzia) eta gorputz-gantzaren birbanaketa (erdialdeko
obesitatea eta larru azpiko gantz periferikoaren galera). Erdialdeko obesitatea
sabelaren barneko, titietako edota lepo eta bizkarraldeko gantza handitzearen
bidez nabarmentzen da, eta larru azpiko gantzaren galera, berriz, aurpegian,
besoetan, hanketan eta ipurmasailetan. Hipertriglizeidemia eta hiperkolesterolemiaren
tasa % 50etik gorakoa izaten da, eta diabetea % 5etik beherakoa. Gorputz-gantzaren
birbanaketa (lipodistrofia) ikerketaren diseinuaren araberakoa aldatzen da,
baina bi urteko tratamenduaren ondoren % 20koa izan ohi da. Proteasaren inhibitzaileei
lipodistrofiaren sindromearen patogenia leporatzen bazaizkie ere, ez dago
erabat frogatuta harreman kausala. Alde batetik, denbora luzean proteasaren
inhibitzaileen tratamendua eraman duten pertsona guztiek ez dute lipodistrofia
jasaten; beste aldetik, badaude lipodistrofiaren kasuak proteasaren inhibitzailerik
inoiz erabili ez duten pertsonengan. Beraz, eta proteasaren inhibitzaileek
eduki dezaketen eraginaren arren, lipodistrofiaren sindromearen patogenian
bestelako faktoreek ba omen dute zerikusirik: erretrobirusaren kontrako tratamendua,
GIBaren kutsaduraren bilakaera edota pertsonaren beraren izaera.
Lipodistrofiak bizitza kalitatea eta tratamenduari atxikimendua
arrisku larrian jar ditzake; kasu guztietan gaixoari laguntza psikologiko
egokia eskaintzeko aukera aintzat hartu beharko litzateke.
Erretrobirusaren kontrako tratamenduak ezinbestean toxikotasun arriskua ekartzen
du. Ez da aurreikusten datozen urteetan botiketan aldaketa kualitatiborik.
Hori dela eta, beharrezkoa da tratamendu estrategiak garatzea epe motzean
zein luzean toxikotasun arriskua gutxitzearren. Beraz, beharrezkoa da adi
egotea botiketan aldaketak azkar eta seguru egiteko, GIBaren aurrerakada ekiditearren
eta, ahal den heinean, bigarren mailako ondorioak hobetzearren. Bakarrik honela
jokatuz gero, lortuko dugu gaixoek botiken toxikotasuna GIBaren kutsaduraren
beraren aurrerakada baino ikaragarriagotzat har ez dezaten.
ANEMIA. AZTri lotu ohi zaio. Dosiaren araberako ondorioa da. Egungo
dosiekin (500-600 mg/eguneko) ondorio honen eragina % 5etik beherakoa da.
Anemia maila larria bada, AZT kendu eta hematien transfusioak egin egiten
dira.
MIOPATIA. Mialgien edota giharren ahultasunaren bidez azaltzen da.
Eragina % 8 da. AZTri lotu ohi zaio, berandu agertzen da (tratamendua hasi
eta 6 hilabeteetara). AZT kendu egiten da eta, batzuetan, kortikoideak eman.
NEUROPATIA. Ddc, ddI eta d4T izenekoei lotzen zaie. Hanketako eta besoetako
mina eta inurridura nabaritzen dira. Eragina botikaren araberakoa izaten da,
batez bestekoa % 21-40 artekoa da. Eragiten duen botika kendu ezean, arazoak
gero eta larriagoak izaten dira, dena dela asaldura arina bada botikari eusten
zaio. Kasu larrietan botikaren tratamendua bertan behera utzi behar da, eta
tratamendu sintomatikoa gauzatu, hilabeteak, baita urteak ere, igaro daitezke
sintomatologia desagertu arte. Erabilitako tratamendu sintomatikoa askotarikoa
da: dardararen kontrakoak, gabapentina eta, mina oso handi izanez gero, opiazeo
eta anestesikoak ere erabiltzen dira.
TOXIKOTASUN NEUROPSIKIKOA. Efavirenz izenekoaren berariazko ondorioa
da, % 40ko eragina daukana, eta normalean tratamenduaren lehen hilabetean
agertzen dena, geroago intentsitatea gutxitu edota desagertu egiten delarik.
Sintoma klinikoak ez dira oso zehatzak, besteak beste, honakook azaldu daitezke:
zorabioak, antsietatea, logura, aldez aurretiko arazo psikikoak larritzea,
eta lokomozio-aparatuaren asaldurak (moteltzea edo mugitu ezin izatea). Ondorio
hau leundu daiteke efavirenz lotara joan aurretixe hartuz, benzodiazepinekin
eta neuroleptikoekin ere hobera egiten du.
EXANTEMA. Larruazaleko negal edota orban bat da. Normalean ez-nukleosidoei
lotutako ondorioa da: Nevirapina (% 17ko eragina) eta Efavirenz (% 10eko eragina);
nevirapinaren kasuan pixkanakako dosiak erabiltzeak exantemaren arriskua gutxitzen
du. Honez gain, proteasaren inhibitzaileen (% 3'5eko eragina) eta nukleosidoen
(% 1eko eragina) kasuan ere agertu daiteke, azken horien artean oso kontu
handiz ibili behar da Abacavir hartzen duten pertsonen kasuan, hilgarria izan
baitaiteke tratamendua eteten ez bada edota berrabiarazten bada. Kasu larrienetan
sukarra eta mintzetako, biriketako, gibeleko edota odoleko asaldurak egon
daitezke. Tratamendua botika behin-behinean edota behin betiko uztean eta
antihistaminikoak edota kortikoideak hartzean datza.
HEPATITISA. Transaminasak igotzea asaldura ohikoa da GIBak jotako pertsonengan,
eta arrazoia izan daiteke hepatitis kroniko batek eragindako aparteko kutsadura
edota botikek eragindako toxikotasuna, azken hauek gibelean metabolizatzen
baitira. Nukleosidoen (ddI, AZT), ez-nukleosidoen (nevirapina, efavirenz,
delavirdine), edota proteasaren inhibitzaileen kasuan azaldu daiteke. Tratamendua
behin-behinean edota behin betiko uztean datza.
URDAIL-HESTEETAKO TOXIKOTASUNA. Sintomak sabeleko mina, goragalea,
oka eta beherakoa dira. Nukleosidoei lotzen zaie (batik bat ddI zaharrari,
arazoa eragiten zuen eszipiente bat zeukalako). Proteasaren inhibitzaileekin
ere ohikoa da: ritonavir (% 40ko eragina) eta indinavir, nelfinavir eta amprenavir
(% 25eko eragina). Urdail-hesteetako asaldurak oso gutxitan dira larriak,
eta askotan tratamenduaren lehenengo hilabeteak igarotzearekin batera desagertzen
dira.
NEFROLIATISIA. Indinavir izenekoaren berariazko ondorioa da, giltzurrunetatik
kanporatzen baita. Gerrialdeko min kolikoa eta giltzurrun-harriak azaltzen
dira. Eragina % 10-15 artekoa da, eta egunean 1,5-2 litro ur edanez gutxitu
daiteke. Behin baino gehiagotan gertatuz gero, gomendatzen da indinavir ez
hartzea.
METABOLISMOKO ASALDURAK. Asaldura hauek lotzen zaizkie proteasaren
inhibitzaileei. Sintomatologia elkarturik ez duten asaldura analitikoak dira.
Hiperlipemia (gantz gehiegi odolean), triglizerido eta kolesterol maila handiekin.
Gaixoaren dieta aldatu behar da animalia-gantz oparokoa bada eta triglizeridoen
eta kolesterolaren maila 400 mg/dl-tik gorakoak badira, kasu honetan fibratu
edota estatinetan oinarritutako tratamendu bat abiarazi behar da. Hala eta
guztiz ere maila horiek altuak izaten jarraitzen badute, proteasaren inhibitzaileen
tratamendua bertan behera utzi behar da.
Diabetea agertuz gero, botika hauekin jarraitzeko aukera gaixoaren larritasunaren
baitan egongo da. Zetoazidosi kasuan zentzuzkoena da proteasaren inhibitzaileen
bidezko tratamendua bertan behera uztea eta intsulinarekin tratatzea. Kasu
arinetan edota klinikarik gabekoetan, dieta bat edota dieta bat gehi diabetearen
kontrako ahozko botikak erabil daitezke, glizemia mailaren arabera.
LIPODISTROFIA. 1999az geroztik lipodistrofia sindromearen izenpean
eraginkortasun handiko terapien erabilerari lotutako hainbat arazo deskribatzen
hasi ziren. Honetan eragiten duten botikak batik bat dira proteasaren inhibitzaileak
eta nukleosidoen analogoak. Gorputz-gantzaren birbanaketa dela eta, eta berariazko
tratamendurik ez dagoenez, hartu beharreko lehenengo neurria izango litzateke
proteasaren inhibitzaileen ordez ez-nukleosido bat erabiltzea. Tratamenduei
dagokienez, honakook saiatu dira: dieta, ariketa fisikoa, fibratuak (hipertriglizerdidemiarako),
estatinak (hiperkolesteromiarako), troglizatona (intsulinaren sentikortzaile
bat) eta hazkundearen hormona. Azkenik, kirurgia plastikoa beste alternatiba
bat izan daiteke aldaketa morfologiko zehatzetaraKo, esate baterako, titietako
hipertrofia, "bufaloaren konkorra" (lepoaldean gantza metatzea)
eta aurpegiko lipoatrofia.
.
| EZ IZAN ZALANTZARIK, GALDEIGUZU |
 |
 |
